Tor zasilania budynku
Od sieci operatora do gniazdka prąd przechodzi przez kilka wyraźnie rozgraniczonych elementów. Granicą odpowiedzialności jest zwykle złącze: to, co przed nim, należy do OSD, to, co za nim — do właściciela. WLZ, czyli wewnętrzna linia zasilająca, to odcinek między układem pomiarowym a rozdzielnicą główną budynku i jest już w całości po stronie inwestora.
Moc przyłączeniowa a zabezpieczenie przedlicznikowe
Moc przyłączeniowa z warunków przyłączenia i moc wynikająca z zabezpieczenia to dwie różne liczby. Zabezpieczenie wyznacza fizyczne maksimum, a moc w umowie jest zwykle od niego niższa. Dlatego popularne „9 kW" realizuje się najczęściej zabezpieczeniem 3×16 A, choć samo 3×16 A przepuści około 11 kW.
| Zabezpieczenie przedlicznikowe | Moc odpowiadająca zabezpieczeniu | Typowa moc w warunkach przyłączenia | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| 1×16 A | ≈ 3,7 kW | 3–3,5 kW | mieszkanie, mały lokal, garaż |
| 1×25 A | ≈ 5,8 kW | 5–5,5 kW | mieszkanie z kuchnią elektryczną |
| 3×16 A | ≈ 11,0 kW | 9–10 kW | dom bez ogrzewania elektrycznego |
| 3×20 A | ≈ 13,8 kW | 11–12,5 kW | dom z indukcją, klimatyzacją, PV |
| 3×25 A | ≈ 17,3 kW | 14–17 kW | dom z pompą ciepła lub wallboxem — dziś najczęstszy standard |
| 3×32 A | ≈ 22,1 kW | 18–22 kW | duży dom, pompa ciepła + EV + warsztat |
| 3×40 A | ≈ 27,7 kW | 23–27 kW | bardzo duży obiekt lub dwa lokale |
Moc dla układu trójfazowego liczona jako P = √3 × 400 V × I. Wartości w kolumnie „typowa moc w warunkach przyłączenia" są orientacyjne — konkretna wartość wynika z warunków wydanych przez OSD.
Dobór przekroju WLZ — punkt wyjścia
Poniższa tabela to punkt startowy do rozmowy z inwestorem, a nie gotowy dobór. Zakłada kabel ułożony pojedynczo, w typowych warunkach i na dystansie do około 30 m. Przy dłuższej trasie, wiązce kabli, ułożeniu w izolacji termicznej lub w rurze osłonowej w pełnym słońcu wynik potrafi wyjść o jeden, a nawet dwa stopnie wyżej.
| Moc przyłączeniowa | Typowe zabezpieczenie | WLZ miedź (do ~30 m) | WLZ aluminium | Co realnie obsłuży |
|---|---|---|---|---|
| do 5 kW | 3×10 A lub 1×25 A | YKY 5×4 – 5×6 mm² | — | dom bez ogrzewania elektrycznego i bez indukcji 3F |
| 9 kW | 3×16 A | YKY 5×6 – 5×10 mm² | YAKXS 4×16 mm² | indukcja, piekarnik, standardowe AGD; pompa ciepła na granicy |
| 11–12,5 kW | 3×20 A | YKY 5×10 mm² | YAKXS 4×25 mm² | indukcja + mała pompa ciepła + PV + garaż |
| 14–17 kW | 3×25 A | YKY 5×10 – 5×16 mm² | YAKXS 4×25 – 4×35 mm² | pompa ciepła + wallbox 11 kW + PV |
| 18–22 kW | 3×32 A | YKY 5×16 – 5×25 mm² | YAKXS 4×35 – 4×50 mm² | duży dom, warsztat, dwa punkty ładowania EV |
Wartości orientacyjne. Ostateczny przekrój wynika z obciążalności długotrwałej dla przyjętego sposobu ułożenia, ze spadku napięcia na rzeczywistej długości oraz z warunku samoczynnego wyłączenia zasilania.
Spadek napięcia — kryterium, które decyduje na długich trasach
Dla WLZ dłuższej niż kilkadziesiąt metrów to zwykle spadek napięcia, a nie obciążalność, wymusza większy przekrój. Norma PN-HD 60364-5-52 podaje informacyjnie 3% dla obwodów oświetleniowych i 5% dla pozostałych, licząc od początku instalacji. Wytyczne N SEP-E-002 rozdzielają ten budżet na odcinki i dla samej WLZ o mocy do 100 kVA wskazują wartość rzędu 0,5–1%. Wniosek praktyczny jest ten sam: na WLZ warto zostawić zapas, bo tego odcinka nie da się później łatwo poprawić.
Dla obwodu trójfazowego przybliżony spadek liczy się jako ΔU = √3 × I × L × ρ / S, gdzie ρ dla miedzi wynosi około 0,0178 Ω·mm²/m. Dla prądu 25 A i trasy 40 m otrzymujemy odpowiednio:
| Przekrój WLZ (Cu) | Spadek napięcia przy 25 A i 40 m | Spadek względem 400 V | Ocena |
|---|---|---|---|
| 5×6 mm² | ≈ 5,1 V | ≈ 1,3% | obciążalność jeszcze na styk, spadek już wyraźny |
| 5×10 mm² | ≈ 3,1 V | ≈ 0,8% | rozwiązanie typowe dla 3×25 A |
| 5×16 mm² | ≈ 1,9 V | ≈ 0,5% | zapas na rozbudowę: EV, pompa ciepła, warsztat |
Obliczenie uproszczone, bez uwzględnienia reaktancji i współczynnika mocy — wystarczające do porównania wariantów, ale nie zastępuje obliczeń projektowych.
Przykłady typowych warunków przyłączenia
- 5 kW, 3×10 A — dom bez ogrzewania elektrycznego, kuchnia gazowa, brak EV. WLZ zwykle 5×6 mm² Cu. Przy planach zakupu pompy ciepła to za mało — lepiej od razu wystąpić o większą moc.
- 9 kW, 3×16 A — najpopularniejszy wariant sprzed kilku lat. Obsłuży indukcję, piekarnik i pełne AGD. Pompa ciepła wymaga analizy jednoczesności i często zwiększenia mocy.
- 11–12,5 kW, 3×20 A — dom z indukcją, klimatyzacją i PV. WLZ typowo 5×10 mm² Cu, co daje zapas także dla późniejszego wallboxa 11 kW.
- 15 kW (najczęściej 3×25 A) — standard dla domu z pompą ciepła i ładowaniem samochodu. WLZ 5×10 mm² przy krótkiej trasie, 5×16 mm² przy trasie powyżej ok. 35–40 m.
- Pompa ciepła 8 kW + indukcja + rekuperacja + PV — realnie 12–15 kW mocy przyłączeniowej, zwykle 3×25 A. Warto sprawdzić prąd rozruchowy sprężarki i wymagania producenta co do zabezpieczenia.
- Wallbox 11 kW — 3×16 A na samym punkcie ładowania. Jeżeli w domu jest już pompa ciepła i indukcja, konieczne jest uwzględnienie jednoczesności albo zastosowanie dynamicznego zarządzania mocą.
Zabezpieczenie główne i wyposażenie rozdzielnicy
- Rozłącznik izolacyjny (lub wyłącznik główny) o prądzie dobranym do zabezpieczenia przedlicznikowego — pozwala bezpiecznie odłączyć całą instalację.
- SPD: w budynku z instalacją odgromową typ 1+2 w rozdzielnicy głównej, bez LPS zwykle typ 2. Ochronnik ma sens tylko przy poprawnym uziemieniu i krótkich przewodach przyłączeniowych.
- Selektywność: zabezpieczenia obwodów muszą zadziałać przed zabezpieczeniem przedlicznikowym, bo jego wymiana wymaga interwencji OSD.
- Przeciwpożarowy wyłącznik prądu — tam, gdzie wymagają tego przepisy techniczno-budowlane dla danego obiektu.
- Miejsce na rozbudowę: przy planowanej PV, pompie ciepła lub EV warto z góry przewidzieć wolne moduły i osobne obwody.
Najczęstsze pytania
Jaki kabel od licznika do domu?
Nie ma jednego uniwersalnego przekroju. Dla typowego domu z zabezpieczeniem 3×25 A i trasą do około 30 m stosuje się zwykle YKY 5×10 mm² Cu, ale dobór trzeba potwierdzić obciążalnością, spadkiem napięcia i sposobem ułożenia.
Jaki przewód do domu 15 kW?
Najczęściej YKY 5×10 mm² przy krótkiej trasie i YKY 5×16 mm² przy trasie powyżej 35–40 m. Odpowiednik aluminiowy to zwykle YAKXS 4×25–4×35 mm².
Czy do domu wystarczy 9 kW?
Dla domu bez ogrzewania elektrycznego i bez ładowania samochodu zwykle tak. Przy pompie ciepła, wallboxie lub dużej klimatyzacji zwykle nie — wtedy standardem jest 3×25 A.
Czy zwiększenie mocy wymaga wymiany kabla?
Nie zawsze. Najpierw sprawdza się obciążalność istniejącej WLZ i spadek napięcia przy nowym prądzie. Wymiana bywa konieczna dopiero przy wyraźnym przeskoku mocy albo przy cienkiej, długiej linii.
Czy przewód PEN można prowadzić w WLZ?
Tak, do punktu rozdziału w układzie TN-C, o ile PEN ma minimum 10 mm² Cu lub 16 mm² Al. Docelowo lepszym rozwiązaniem jest rozdział w złączu i WLZ 5-żyłowa.
Czy kabel 5×10 mm² wystarczy do domu?
W wielu domach jednorodzinnych tak — przy 3×16 A, 3×20 A i często przy 3×25 A na krótkim odcinku. Decyduje długość trasy i sposób ułożenia, a nie sama moc.
Zapisz ten pomiar w protokole
VoltInspector generuje protokoły PDF zgodne z PN-HD 60364 — z automatyczną oceną wyników.
Wypróbuj bezpłatnie